ΨΥΧΕΔΕΛΕΙΑ
Υπάρχει μια εποχή στη ζωή των ανθρώπων, συνήθως αυτή είναι η πρώιμη νεότητα, όπου με την ακρίβεια φυσικού νόμου εγείρονται και ζητούν θεραπεία καίριες μεταφυσικές και υπαρξιακές αγωνίες. Η θεραπεία-απάντηση των ερωτημάτων αυτών λειτουργεί ως πλοηγός στην μετέπειτα ενήλικη ζωή. Πιθανότατα, επίσης, αυτές οι πρώτες βασικές απαντήσεις δεν αλλάζουν ποτέ. Λέω πιθανότατα γιατί το βρίσκω μάλλον απίθανο να καταπιαστεί κάποιος με ερώτημα που (πιστεύει ότι) έχει επιλύσει και που επιπλέον η ενασχόληση με αυτό είναι επώδυνη. Τουλάχιστον δεν είναι αναμενόμενο. Προφανώς, μια από τις μεγάλες αγωνίες- ερωτήματα εκείνη την άγουρη εποχή της ζωής είναι και το αν υπάρχει ή δεν υπάρχει ψυχή και αν στην περίπτωση που υπάρχει είναι αθάνατη.
Παλιότερα, όταν ήμουν στην κρίσιμη αυτή ηλικία, διαπραγματευόμουν τέτοιου είδους ερωτήματα-αγωνίες πάντα κινούμενος μεταξύ του διπόλου αλήθεια-ψέμα. Αυτή η μανιχαϊστική αντίληψη του κόσμου, ως πιο αφαιρετικός τρόπος σκέψης είναι χρήσιμος και σίγουρα αναπόφευκτος ως στάδιο στην ομαλή ανάπτυξη των ανθρώπινων όντων, ωστόσο ελλιπής, πιστεύω σήμερα, και ανίκανος να δώσει επαρκείς απαντήσεις.
Για να γίνω πιο σαφής αναφέρω ως παράδειγμα την αντιμετώπιση της αγωνίας του "επέκεινα". Αγωνίας άμεσα συναρτόμενης με τα ερωτήματα γύρω από την ψυχή. Ο συνήθης τρόπος που αποκρυσταλλώνεται αυτή η αγωνία (τουλάχιστον από τη δημιουργία του Ζωροαστρισμού, της πρώτης μονοθεϊστικής θρησκείας) συνίσταται στο ερώτημα "υπάρχει θεός;" Το σύνολο των απαντήσεων συντάσσεται πίσω από το ναι και το όχι.
Εκείνη, λοιπόν, την άγουρη εποχή με σαφώς λιγότερα παράσημα στην εμπειρία της ζωής, αμφιταλαντευόμουν ως προς την απάντηση του παραπάνω ερωτήματος - αγωνίας. Θυμάμαι ότι θεωρούσα όλα όσα έγιναν και γίνονταν προς τιμήν του θεού συλλήβδην άχρηστα, αν όχι την μεγαλύτερη απάτη στην οποία έχει περιπέσει η ανθρωπότητα, στην περίπτωση που αυτός δεν υπάρχει.
Είναι όμως έτσι; Είναι σωστό να μετακινούμαστε μεταξύ ναι και όχι, με ό,τι αυτά σημαίνουν ή υπάρχουν περισσότερες επιλογές; Αν υποθέσουμε ότι δεν υπάρχει θεός αυτό σημαίνει ότι η πίστη σε κάτι που δεν υπάρχει (αρκετά σύνηθες) είναι οπωσδήποτε επιζήμια ή δύναται να είναι επωφελής; Αν συνεχίσουμε με τον ίδιο τρόπο να αναλύουμε την κάθε πιθανότητα που προκύπτει, οι επιλογές αυξάνονται εκθετικά. Καθόλλου άσχημα.
Αρκετά, όμως, κινήθηκα παράλληλα με το θέμα. Δεν το έκανα ούτε για πρωτοτυπία ούτε για να υπεκφύγω αλλά επειδή πιστεύω ότι η ομοιότητά τους αλλά και η άμεση διασύνδεσή τους θα φωτίσει περισσότερο τη θέση μου.
Αν αποδεσμεύσουμε την ύπαρξη της ψυχής από την αθανασία της με την οποία κατά κόρον συμπλέκεται, αυτό αναιρεί την ύπαρξή της; Μήπως σε αυτή την περίπτωση την υποβιβάζει απλά σε "πρόσθετη αξία" της εύρυθμης λειτουργίας του σώματος ή αντίθετα είναι μια ξεχωριστή συνιστώσα της ύπαρξης όπως για παράδειγμα η τέταρτη διάσταση του χωροχρόνου στη φυσική; Στην τελευταία περίπτωση όπου η ψυχή είναι υπαρκτή μεν, χωρίς θεϊκή και άρα αθάνατη υπόσταση δε, είναι υπερεκτιμημένη;
Παρακάμπτω το ερώτημα για την αθανασία ή όχι της ψυχής όπως παρακάμπτω το ερώτημα για το αν υπάρχει θεός. Δεν είμαι σε θέση να γνωρίζω και επιπλέον δεν την θεωρώ αναγκαία συνθήκη για την διαπραγμάτευση του ζητήματος. Μη σπέδετε να μου προσάψετε ότι στηρίζω την σκέψη μου σε δόγματα. Απλά, χρησιμοποιώ αυτό που στις θετικές επιστήμες ονομάζουν "υπόθεση" και χτίζω πάνω σε αυτή.
Συντάσσομαι, λοπόν, με αυτούς που θα τους ήταν αφόρητη η ζωή χωρίς ποίηση, χωρίς ομορφιά και ασχήμια, χωρίς παραμύθια, χωρίς λάθη, χωρίς μοναξιά και απόγνωση, χωρίς όνειρα και αυταπάτες, χωρίς όλα αυτά που αποδεικνύουν (ή δημιουργούν) και τρέφουν την μοναδικότητα του θυμικού (του πυρήνα της ψυχής κατά τον Πλάτωνα). Τη μοναδικότητα της ψυχής. Όσο για την αθανασία της, ίσως αθάνατο είναι ότι είναι μοναδικό όχι ότι είναι άφθαρτο. Ξέρω ότι η θέση αυτή δεν διώχνει όλη τη σκοτεινιά. Τι όμως είναι αμιγές και ξεκάθαρο; Μήπως δεν κρύβεται ανείπωτη θλίψη στο πέταγμα ενός αετού ή από την άλλη μήπως δεν έχουν χρώματα τα όνειρα της νύχτας;
Ναι, όπως το σκέφτομαι αυτή τη στιγμή, αιώνια είναι η αναίδεια του εφήμερου γέλιου μπροστά στον αθάνατο δικαστή που σαν τον μελλοθάνατο φτύνει στο πρόσωπο τον δήμιο του.
ΕΒΔΟΜΟΣ
Υπάρχει μια εποχή στη ζωή των ανθρώπων, συνήθως αυτή είναι η πρώιμη νεότητα, όπου με την ακρίβεια φυσικού νόμου εγείρονται και ζητούν θεραπεία καίριες μεταφυσικές και υπαρξιακές αγωνίες. Η θεραπεία-απάντηση των ερωτημάτων αυτών λειτουργεί ως πλοηγός στην μετέπειτα ενήλικη ζωή. Πιθανότατα, επίσης, αυτές οι πρώτες βασικές απαντήσεις δεν αλλάζουν ποτέ. Λέω πιθανότατα γιατί το βρίσκω μάλλον απίθανο να καταπιαστεί κάποιος με ερώτημα που (πιστεύει ότι) έχει επιλύσει και που επιπλέον η ενασχόληση με αυτό είναι επώδυνη. Τουλάχιστον δεν είναι αναμενόμενο. Προφανώς, μια από τις μεγάλες αγωνίες- ερωτήματα εκείνη την άγουρη εποχή της ζωής είναι και το αν υπάρχει ή δεν υπάρχει ψυχή και αν στην περίπτωση που υπάρχει είναι αθάνατη.
Παλιότερα, όταν ήμουν στην κρίσιμη αυτή ηλικία, διαπραγματευόμουν τέτοιου είδους ερωτήματα-αγωνίες πάντα κινούμενος μεταξύ του διπόλου αλήθεια-ψέμα. Αυτή η μανιχαϊστική αντίληψη του κόσμου, ως πιο αφαιρετικός τρόπος σκέψης είναι χρήσιμος και σίγουρα αναπόφευκτος ως στάδιο στην ομαλή ανάπτυξη των ανθρώπινων όντων, ωστόσο ελλιπής, πιστεύω σήμερα, και ανίκανος να δώσει επαρκείς απαντήσεις.
Για να γίνω πιο σαφής αναφέρω ως παράδειγμα την αντιμετώπιση της αγωνίας του "επέκεινα". Αγωνίας άμεσα συναρτόμενης με τα ερωτήματα γύρω από την ψυχή. Ο συνήθης τρόπος που αποκρυσταλλώνεται αυτή η αγωνία (τουλάχιστον από τη δημιουργία του Ζωροαστρισμού, της πρώτης μονοθεϊστικής θρησκείας) συνίσταται στο ερώτημα "υπάρχει θεός;" Το σύνολο των απαντήσεων συντάσσεται πίσω από το ναι και το όχι.
Εκείνη, λοιπόν, την άγουρη εποχή με σαφώς λιγότερα παράσημα στην εμπειρία της ζωής, αμφιταλαντευόμουν ως προς την απάντηση του παραπάνω ερωτήματος - αγωνίας. Θυμάμαι ότι θεωρούσα όλα όσα έγιναν και γίνονταν προς τιμήν του θεού συλλήβδην άχρηστα, αν όχι την μεγαλύτερη απάτη στην οποία έχει περιπέσει η ανθρωπότητα, στην περίπτωση που αυτός δεν υπάρχει.
Είναι όμως έτσι; Είναι σωστό να μετακινούμαστε μεταξύ ναι και όχι, με ό,τι αυτά σημαίνουν ή υπάρχουν περισσότερες επιλογές; Αν υποθέσουμε ότι δεν υπάρχει θεός αυτό σημαίνει ότι η πίστη σε κάτι που δεν υπάρχει (αρκετά σύνηθες) είναι οπωσδήποτε επιζήμια ή δύναται να είναι επωφελής; Αν συνεχίσουμε με τον ίδιο τρόπο να αναλύουμε την κάθε πιθανότητα που προκύπτει, οι επιλογές αυξάνονται εκθετικά. Καθόλλου άσχημα.
Αρκετά, όμως, κινήθηκα παράλληλα με το θέμα. Δεν το έκανα ούτε για πρωτοτυπία ούτε για να υπεκφύγω αλλά επειδή πιστεύω ότι η ομοιότητά τους αλλά και η άμεση διασύνδεσή τους θα φωτίσει περισσότερο τη θέση μου.
Αν αποδεσμεύσουμε την ύπαρξη της ψυχής από την αθανασία της με την οποία κατά κόρον συμπλέκεται, αυτό αναιρεί την ύπαρξή της; Μήπως σε αυτή την περίπτωση την υποβιβάζει απλά σε "πρόσθετη αξία" της εύρυθμης λειτουργίας του σώματος ή αντίθετα είναι μια ξεχωριστή συνιστώσα της ύπαρξης όπως για παράδειγμα η τέταρτη διάσταση του χωροχρόνου στη φυσική; Στην τελευταία περίπτωση όπου η ψυχή είναι υπαρκτή μεν, χωρίς θεϊκή και άρα αθάνατη υπόσταση δε, είναι υπερεκτιμημένη;
Παρακάμπτω το ερώτημα για την αθανασία ή όχι της ψυχής όπως παρακάμπτω το ερώτημα για το αν υπάρχει θεός. Δεν είμαι σε θέση να γνωρίζω και επιπλέον δεν την θεωρώ αναγκαία συνθήκη για την διαπραγμάτευση του ζητήματος. Μη σπέδετε να μου προσάψετε ότι στηρίζω την σκέψη μου σε δόγματα. Απλά, χρησιμοποιώ αυτό που στις θετικές επιστήμες ονομάζουν "υπόθεση" και χτίζω πάνω σε αυτή.
Συντάσσομαι, λοπόν, με αυτούς που θα τους ήταν αφόρητη η ζωή χωρίς ποίηση, χωρίς ομορφιά και ασχήμια, χωρίς παραμύθια, χωρίς λάθη, χωρίς μοναξιά και απόγνωση, χωρίς όνειρα και αυταπάτες, χωρίς όλα αυτά που αποδεικνύουν (ή δημιουργούν) και τρέφουν την μοναδικότητα του θυμικού (του πυρήνα της ψυχής κατά τον Πλάτωνα). Τη μοναδικότητα της ψυχής. Όσο για την αθανασία της, ίσως αθάνατο είναι ότι είναι μοναδικό όχι ότι είναι άφθαρτο. Ξέρω ότι η θέση αυτή δεν διώχνει όλη τη σκοτεινιά. Τι όμως είναι αμιγές και ξεκάθαρο; Μήπως δεν κρύβεται ανείπωτη θλίψη στο πέταγμα ενός αετού ή από την άλλη μήπως δεν έχουν χρώματα τα όνειρα της νύχτας;
Ναι, όπως το σκέφτομαι αυτή τη στιγμή, αιώνια είναι η αναίδεια του εφήμερου γέλιου μπροστά στον αθάνατο δικαστή που σαν τον μελλοθάνατο φτύνει στο πρόσωπο τον δήμιο του.
ΕΒΔΟΜΟΣ
Δεν υπάρχουν σχόλια:
Δημοσίευση σχολίου